GRF · حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت
یاسای سروشت و فرەجۆریی زیندەوەری
Nature and biodiversity law protects species, habitats and ecosystems through conventions, national statutes, environmental assessment and the courts. The Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework sets shared targets, but delivery depends on domestic law, enforcement and finance. This page sets out how biodiversity law works and where it weakens, the records that show its reach and enforcement, and the office holders who decide what is protected and how.
Nature and biodiversity law in seven parts.
- 01پرسیارەکەNature and biodiversity law: how the risk develops
- 02نیشاندەرەکانWhat is measured, and how well
- 03سەرچاوەکانWhere the evidence comes from
- 04بڕیارەکانWho decides, and what the evidence serves
- 05Core questionsWhat legal scholars and practitioners ask
- 06MechanismsAuthority, enforcement and rights
- 07ڕێگا و بەڵگەHow legal frameworks are compared
Nature and biodiversity law: how the risk develops.
Ecosystem stewardship and public authority. The dossier below sets out how the risk develops, what is measured, where the data come from, how it is modelled and who decides.
Targets need domestic law
Global targets bind through national biodiversity strategies and statutes. Where targets are not translated into law, budgets and permits, they remain commitments that no court or agency can enforce.
Assessment shapes permits
Environmental impact assessment decides whether and how projects proceed. Weak baseline data, cumulative effects left out and limited public participation let damage pass assessment one project at a time.
Enforcement decides reach
Protected-area law and species protection depend on inspection, prosecution and penalties. Under-funded agencies, corruption and conflicting land claims leave paper parks and unenforced bans.
Offsets and exemptions erode protection
Biodiversity offsets, derogations and exemptions for priority projects can be legitimate tools. Without equivalence rules, monitoring and permanence, they convert protection into a cost of doing business.
دۆخی ژینگەی ژیان لە ئەندیز.
Vegetation, land cover, plant growth and population density over the Andes, from NASA GIBS. Each layer carries its own date.
نەخشە کارلێککارەکە JavaScript پێویستە؛ لیستی چینەکان و سەرچاوەکان لە خوارەوەن.
چینەکان 4
دۆخی شوێنی ژیان، بۆ ئەم لاپەڕەیە
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- چاودێریکراو (هەور بۆشایی بەجێدەهێڵێت)
- سەرچاوە
- EVI ی MODIS Terra (NASA LANCE)
- دابینکەر
- NASA LANCE
- مۆڵەت
- داتای کراوەی NASA
- ساڵی بەرهەم
- ڕۆژانە؛ ئیندێکسی ماهەوارە؛ هەور بۆشایی بەجێدەهێڵێت
- نوێترین لە کاتی بنیاتنان
- 2026-10-13
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 250 m
- نادڵنیایی
- ئیندێکسی ڕووەکیی ماهەوارە بۆ 8 ڕۆژ تا بەرواری پیشاندراو، نیشاندەری دۆخی شوێنی ژیان؛ پێوانەی ڕەگەز یان فرەجۆریی زیندەوەری نییە.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- مۆدێلکراو (دوایین ساڵ کە GIBS بڵاوی دەکاتەوە)
- سەرچاوە
- داپۆشراوی زەوی MODIS Terra و Aqua (MCD12Q1) (NASA LP DAAC)
- دابینکەر
- NASA LP DAAC
- مۆڵەت
- داتای کراوەی NASA
- ساڵی بەرهەم
- ساڵانە؛ پۆلێنکردنی ماهەوارە؛ دوایین ساڵ کە GIBS بڵاوی دەکاتەوە
- نوێترین لە کاتی بنیاتنان
- 2024-01-01
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 500 m
- نادڵنیایی
- پۆلەکانی داپۆشراوی زەوی بە ماهەوارە بۆ ئەو ساڵەی پیشاندراوە، لەوانە کێڵگەکان؛ پۆلێنکردنێکە هەڵەی ناسراوی هەیە، نەک تۆماری کێڵگە.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- مۆدێلکراو (دوایین ماوەی 8 ڕۆژی کە GIBS بڵاوی دەکاتەوە)
- سەرچاوە
- MODIS Aqua GPP (MYD17) (NASA LP DAAC)
- دابینکەر
- NASA LP DAAC
- مۆڵەت
- داتای کراوەی NASA
- ساڵی بەرهەم
- 8 ڕۆژ؛ مۆدێلی ماهەوارە-بنەمادار؛ دوایین ماوەی 8 ڕۆژی کە GIBS بڵاوی دەکاتەوە
- نوێترین لە کاتی بنیاتنان
- 2026-09-30
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 500 m
- نادڵنیایی
- مەزەندەی مۆدێل بۆ ئەو کاربۆنەی ڕووەکەکان لە ماوەی 8 ڕۆژی پیشاندراودا وەریان گرتووە؛ نیشاندەری گەشەیە، نەک دروێنە یان بەرهەمهێنان.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- مەزەندەکراو
- سەرچاوە
- Gridded Population of the World v4.11 (NASA SEDAC (CIESIN, Columbia University))
- دابینکەر
- NASA SEDAC (CIESIN، زانکۆی کۆلۆمبیا)
- مۆڵەت
- CC BY 4.0
- ساڵی بەرهەم
- null؛ خەمڵاندن لەسەر بنەمای سەرژمێری، نەگۆڕ (2020)
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 1 km
- نادڵنیایی
- مەزەندەی بنەماداری سەرژمێری بۆ خەڵک بۆ هەر کیلۆمەترێکی دووجا لە 2020، وەک ناوەڕۆکی ڕووبەڕووبوون پیشان دراوە؛ ژمارەی ئەو خەڵکە نییە کە بەهۆی هیچ مەترسیدەرێکەوە کاریگەر بوون.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- چاودێریکراو (هەور و کاتی تێپەڕبوونی ماهەوارە بۆشایی بەجێدەهێڵن)
- سەرچاوە
- VIIRS NOAA-20 375 m (FIRMS) (NASA LANCE FIRMS)
- دابینکەر
- NASA LANCE FIRMS
- مۆڵەت
- داتای کراوەی NASA
- ساڵی بەرهەم
- ڕۆژانە؛ دۆزینەوەی ماهەوارەیی؛ هەور و کاتی تێپەڕبوون بۆشایی بەجێدەهێڵن
- نوێترین لە کاتی بنیاتنان
- 2026-10-13
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 500 m
- نادڵنیایی
- دۆزینەوەی خاڵە گەرمەکانی ماهەوارە بۆ ئەو ڕۆژەی پیشاندراوە، لەوانە سووتاندنی گاز و گەرمی پیشەسازی؛ ئاگری پشتڕاستکراوە، ڕاپۆرتی پێشهات یان ئاگاداریی نییە.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
دەربارەی ئەم چینە
- بەڵگە
- چاودێریکراو (هەور بۆشایی بەجێدەهێڵێت)
- سەرچاوە
- بەرهەمی جیهانی لافاوی VIIRS (NASA LANCE)
- دابینکەر
- NASA LANCE
- مۆڵەت
- داتای کراوەی NASA
- ساڵی بەرهەم
- ڕۆژانە؛ دۆزینەوەی ماهەوارە؛ هەور بۆشایی بەجێدەهێڵێت
- نوێترین لە کاتی بنیاتنان
- 2026-10-14
- ڕوونی
- نزیکەی تۆڕی 250 m
- نادڵنیایی
- دۆزینەوەی ماهەوارە؛ هەور بۆشایی بەجێدەهێڵێت. ڕاستەرەستەری ماهەوارە یان مۆدێل وەک دابینکەر بڵاوی دەکاتەوە. هەور، بۆشایی ڕێڕەو و هەڵەی وەرگرتنەوە بۆشایی و هەڵە بەجێدەهێڵن؛ بەهاکان نیشاندەرن، نەک پێوانە لە شوێنێکدا.
- پێیدا دەگەیت لە ڕێگەی
- gibs.earthdata.nasa.gov، تەنیا دوای ئەوەی نەخشە ڕاستەوخۆکە ڕێگەپێدەیت
کیبۆرد، کاتێک نەخشە فۆکەسی لەسەرە
Ctrl یان ⌘ ڕابگرە و بسوڕێنە بۆ نزیک و دوورکردنەوە
نوێترین بەردەست
NASA GIBS / EOSDIS · ASTER GDEM (METI، NASA) · Blue Marble (NASA) · © OpenStreetMap contributors (ODbL) · Natural Earth
نوێترین وێنەی NASA بار دەکرێت.
بۆ جوڵاندن ڕایبکێشە. Ctrl یان ⌘ ڕابگرە و بسوڕێنە، پینچ بکە یان دوگمەکان بۆ نزیک و دوورکردنەوە؛ بەسەر بەهاکاندا ڕابوەستە لە ژێر نیشانەدەر؛ گەڕاندنەوە دەگەڕێتەوە بۆ ناوچەکە.
دۆخی ژینگەی ژیان، لەسەر ئەندیز.بەرهەمی ماهەوارە و مۆدێل وەک NASA بڵاوی دەکاتەوە، هەر یەکەیان بە بەرواری خۆی. نیشاندەرن، نەک هەڵسەنگاندنی هیچ شوێنێک.
داتا: NASA GIBS · ASTER GDEM · Blue Marble · © بەشداربووانی OpenStreetMap · Natural Earth · NASA EONET · NASA JPL OPERA DIST-ALERT · U.S. Geological Surveyسەرچاوە و مۆڵەتەکان
- We acknowledge the use of imagery provided by services from NASA’s Global Imagery Browse Services (GIBS), part of NASA’s Earth Science Data and Information System (ESDIS). Colours redrawn from the published colour map; values averaged into hexagonal cells where shown (modified). داتای کراوەی NASA
- We acknowledge the use of imagery provided by services from NASA’s Global Imagery Browse Services (GIBS), part of NASA’s Earth Science Data and Information System (ESDIS). Colours redrawn from the published colour map; values averaged into hexagonal cells where shown (modified). داتای کراوەی NASA
- بەرهەمەکانی زەویی MODIS (ئیندێکسی ڕووەک، بەرهەمی سەرەتایی گشتی، داپۆشراوی زەوی)، NASA LP DAAC و LANCE؛ وێنەکان لە ڕێگەی NASA GIBS. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). داتای کراوەی NASA
- Center for International Earth Science Information Network (CIESIN), Columbia University. 2018. Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Density, Revision 11. NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC). Licensed under CC BY 4.0. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). doi:10.7927/H49C6VHW. CC BY 4.0
- NASA Fire Information for Resource Management System (FIRMS)، بەرهەمی ئاگری چالاکی VIIRS 375 m، NASA LANCE؛ تایلی ڤێکتەر لە ڕێگەی NASA GIBS. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). داتای کراوەی NASA
- بەرهەمە نزیک کاتی ڕاستەقینەکانی VIIRS (لافاو، پلەی گەرمی ڕووی زەوی، داپۆشراوی بەفر، ڕەنگدانەوەی ڕاستکراو)، NASA LANCE؛ وێنەکان لە ڕێگەی NASA GIBS. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). داتای کراوەی NASA
- ASTER GDEM بەرهەمی METI و NASA ە (ASTER Global Digital Elevation Model V003، NASA LP DAAC)؛ وێنەکان لە ڕێگەی NASA GIBS. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). ناوهێنان بەم شێوەیە: NASA/METI/AIST/Japan Spacesystems and U.S./Japan ASTER Science Team (2019). ASTER Global Digital Elevation Model V003. doi:10.5067/ASTER/ASTGTM.003. داتای کراوەی NASA
- دروستکراو بە Natural Earth. داتای نەخشەی ڕایگان، ڤێکتەر و ڕاستەر @ naturalearthdata.com. دۆمەینی گشتی
- © OpenStreetMap contributors (ODbL)، لە ڕێگەی NASA GIBS (هێڵی کەنار، سنوور، ڕێگا و ناوی شوێن). ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). ODbL
- Blue Marble، NASA Earth Observatory؛ وێنەکان لە ڕێگەی NASA GIBS. ڕەنگەکان لە نەخشەڕەنگی بڵاوکراو دووبارە کێشراونەتەوە؛ بەهاکان لە خانە شەشگۆشەییەکاندا تێکڕا کراون کاتێک پیشان دراون (دەستکاریکراو). داتای کراوەی NASA
- ناوەڕۆک لەسەر گلۆب و نەخشەی تەخت: هێڵی کەنار، سنوور، ڕێگا و ناوی شوێن لە چینە ئاماژەییەکانی NASA GIBS (داتای OpenStreetMap، ODbL، © OpenStreetMap contributors)؛ وێنەی Blue Marble وەک بنەمای ئارەزوومەندانە؛ زەوی 3D و خوێندنەوەی بەرزایی لە ئیندێکسی ڕەنگی بەرزایی ASTER GDEM (پۆلەکانی 5 m تا 200 m، گەورەکراوە بۆ ڕوونی). سنوورەکان وەک بڵاوکراون کێشراون و هیچ دیدگایەک لەسەر هیچ خاکێک ناگەیەنن.
- ڕووداوە ڕاستەوخۆکان: NASA Earth Observatory Natural Event Tracker (EONET)؛ ڕووداوەکان نیشانەدەرن و بەستەری سەرچاوەی ڕەسەنی خۆیان دەهێڵنەوە.
- ڕاستەوخۆ: NASA EONET ڕووداوەکان نیشانەدەرن، نەک ئاگادارکردنەوەی دەسەڵات.
- Observed (EO): NASA JPL OPERA DIST-ALERT (contains modified Copernicus Sentinel data 2026). We acknowledge the use of imagery provided by services from NASA’s Global Imagery Browse Services (GIBS), part of NASA’s Earth Science Data and Information System (ESDIS).
- ڕاستەوخۆ: U.S. Geological Survey ڕووداوەکان نیشانەدەرن، نەک ئاگادارکردنەوەی دەسەڵات.
- NASA GIBS: We acknowledge the use of imagery provided by services from NASA’s Global Imagery Browse Services (GIBS), part of NASA’s Earth Science Data and Information System (ESDIS).
- چینە ئارەزوومەندانەکان (7 سەرچاوە لە لیستی چینەکان: ڕاستەوخۆ، پێشبینی، چاودێریکراو و ناوەڕۆک) کاتێک دەکرێنەوە ناوی دابینکەرەکەیان لەسەر نەخشە و لێرەدا پیشان دەدەن؛ پێشبینییەکان دەرچووی مۆدێلن و نیشاندەرە وەرگیراوەکان مەزەندەن.
چینەکان و بەروارەکان
- ئیندێکسی ڕووەکی باشترکراو، 8 ڕۆژی بزۆک: MODIS Terra EVI، NASA LANCE · 13ی تشرینی یەکەمی 2026
- جۆری داپۆشەری زەوی (IGBP)، ساڵانە: داپۆشەری زەویی MODIS Terra و Aqua (MCD12Q1)، NASA LP DAAC · 2024
- بەرهەمی سەرەتایی گشتی، کۆی 8 ڕۆژ: MODIS Aqua GPP (MYD17)، NASA LP DAAC · 30ی ئەیلوولی 2026
- چڕی دانیشتووان، 2020: دانیشتووان: CIESIN، زانکۆی کۆلۆمبیا، Gridded Population of the World v4.11 (2018)، NASA SEDAC، CC BY 4.0 · جێگیر
- ئاگرە چالاکەکان و نائاسایی گەرمایی: VIIRS NOAA-20 375 m (FIRMS)، NASA LANCE FIRMS · 13ی تشرینی یەکەمی 2026
- ئاوی لافاو، تێکەڵەی 3 ڕۆژە: بەرهەمی جیهانی لافاوی VIIRS، NASA LANCE · 14ی تشرینی یەکەمی 2026
What is measured, and how well.
Each indicator carries its unit, its cadence, the kind of source behind it and the evidence label a value would carry. No values are shown: a programme supplies them under its own authority.
| Indicator | Unit | Cadence | Source type | ناونیشان |
|---|---|---|---|---|
| National biodiversity strategy and action plan aligned to the global framework | submitted or not, with date | on submission | CBD clearing-house | ئامارە بڵاوکراوەکان |
| Protected and conserved area coverage | percent of land and of marine area | monthly to annual | World Database on Protected Areas | ئامارە بڵاوکراوەکان |
| Protected areas with management effectiveness assessment | percent of protected area | annual | Global Database on Protected Area Management Effectiveness | REPORTED |
| Red List Index | index, dimensionless | periodic | IUCN Red List | مەزەندەکراو |
| Environmental crime prosecutions | count by offence type | annual | National justice records | ئامارە بڵاوکراوەکان |
| Environmental impact assessments with public consultation | count and share of assessments | annual | Environmental agency registers | REPORTED |
Basin and land governance.
The screen a team would use to follow this subject: its measures, states and decisions. Names are examples and values are illustrative.
Basin and land governance
Nature and biodiversity law · Basin commission · Session 1
Basin jurisdictions
illustrative geography
ئامرازەکان
| Water sharing accord | 3 | In force |
| Wetland protection protocol | 4 | Signed, not ratified |
| Data annex | 3 | پێشنووس |
Where the evidence comes from.
Named public datasets and institutional records, each with its licence class. Sources by agreement are used only under their terms and never republished.
| سەرچاوە | What it gives | Licence class |
|---|---|---|
| CBD clearing-house mechanism and national reports | National biodiversity strategies, targets and reports | Public records, CBD terms |
| Protected Planet: World Database on Protected Areas | Boundaries and attributes of protected and conserved areas | Free for non-commercial use, UNEP-WCMC and IUCN terms |
| IUCN Red List of Threatened Species | Extinction risk assessments by species | Free for non-commercial use, IUCN terms |
| ECOLEX | Treaties, national legislation and case law on the environment | Free, terms per partner (FAO, IUCN, UNEP) |
| IPBES Global Assessment | Assessment of the drivers of nature loss and policy options | Free, IPBES terms |
| CITES trade database | Recorded international trade in listed species | Free, CITES and UNEP-WCMC terms |
بەراوردکردنی ئامرازەکان: یاسا، هاندەر و زانیاری.
سێ خێزانی ئامراز پێکەوە بەرامبەر بە هێڵی بنەڕەت، هەریەکەیان بە دواکەوتن و خێرایی پەسەندکردنی خۆیەوە، لەژێر ئەو ڕووپۆشکردن و پابەندبوونەی تۆ دیاری دەکەیت؛ قەبارەی کاریگەرییەکان بەهای فێرکارین کە دەبێت بە بەڵگە بگۆڕدرێن. سیناریۆ: گریمانەی ناودار دەربارەی داهاتوو، نەک پێشبینی. نەخشەی ئەم لاپەڕەیە The Andes نیشان دەدات؛ مۆدێلەکە خۆی بە شوێنێکەوە نەبەستراوە.
کۆنترۆڵەکان
- ڕەوتی بنەڕەتیی دەرئەنجامەکە
- 2.0% لە ساڵێکدا
- ڕووپۆشی ئامرازەکە
- 70%
- پابەندبوون بە یاسا
- 75%
- قەبارەی کاریگەری، بەرامبەر بە بەهای فێرکاری
- 100%
- ساڵەکانی داهاتوو
- 20 ساڵ
خوێندنەوەکان
- گەورەترین کەمبوونەوە لە ئاسۆدا
- ڕێکخستن
- کەمبوونەوەی بەرامبەر بە هێڵی بنەڕەت
- 21%
ژمارە، ڕێگا و سەرچاوەکان
| ساڵ | بنەڕەت | ڕێکخستن | هاندەری ئابووری | زانیاری و توانا |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 100.0 | 99.5 | 98.8 | 99.1 |
| 1 | 102.0 | 101.2 | 100.1 | 99.8 |
| 2 | 104.0 | 102.5 | 101.1 | 99.9 |
| 3 | 106.1 | 103.5 | 101.6 | 100.0 |
| 4 | 108.2 | 103.7 | 101.8 | 100.7 |
| 5 | 110.4 | 103.2 | 101.7 | 102.1 |
| 6 | 112.6 | 102.0 | 101.6 | 103.9 |
| 7 | 114.9 | 100.4 | 101.6 | 105.9 |
| 8 | 117.2 | 99.2 | 102.1 | 108.0 |
| 9 | 119.5 | 98.6 | 102.9 | 110.1 |
| 10 | 121.9 | 98.9 | 104.2 | 112.3 |
| 11 | 124.3 | 99.7 | 105.7 | 114.5 |
| 12 | 126.8 | 101.1 | 107.4 | 116.8 |
| 13 | 129.4 | 102.7 | 109.4 | 119.2 |
| 14 | 131.9 | 104.5 | 111.4 | 121.6 |
| 15 | 134.6 | 106.5 | 113.5 | 124.0 |
| 16 | 137.3 | 108.5 | 115.7 | 126.5 |
| 17 | 140.0 | 110.7 | 118.0 | 129.0 |
| 18 | 142.8 | 112.9 | 120.4 | 131.6 |
| 19 | 145.7 | 115.1 | 122.8 | 134.2 |
| 20 | 148.6 | 117.4 | 125.2 | 136.9 |
ڕێگاکان
- ئامرازەکانی حکومەت Hood (1983), The Tools of Government, Macmillan
- Carrots, sticks and sermons Bemelmans-Videc, Rist and Vedung (1998), Transaction
- بڵاوبوونەوەی داهێنانەکان Rogers (2003), Diffusion of Innovations, Free Press
- پەنجەی نادڵنیایی (مۆنتی کارلۆی پارامیتەر) Spiegelhalter, Pearson و Short (2011)، Visualising uncertainty about the future، Science 333
- هەستیاریی یەک-یەک (تۆرناد) Saltelli و ئەوانی دیکە (2008)، Global Sensitivity Analysis: The Primer، Wiley
داتا
The model runs on the teaching values set by the controls. To calibrate it for a place, read it against these admitted layers and series, which this page’s map can draw:
- سنوورەکان Natural Earth
- شارەکان Natural Earth
لە ناو شەش کۆڵەکەکەدا، بە سەرپەرشتیی Nexus Consortium
- تاقیکردنەوەکان Labs
- تێدا دروستکراوە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Foundry
- تاقیکراوەتەوە لە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Universe
- کۆدکراوە لە کەشوهەوا و سیستەمەکانی زەوی لە Standards
- بڵاوکراوەتەوە لە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Reports
- فێرکراو لە کۆلێژی زانستی زەوی و ژینگە لە Academy
Who decides, and what the evidence serves.
Climate and Nature Governance prepares evidence. The decisions below are taken by the authorities named, under their own rules, and never by the platform.
| کێ بڕیار دەدات | پرسیارەکە | Evidence this page serves |
|---|---|---|
| Environment ministries | Which targets enter national law, permits and budgets | Comparative strategies, legal instruments and coverage data |
| Environmental assessment authorities | Whether a project proceeds and on what conditions | Baseline data standards, cumulative effects methods and consultation records |
| Prosecutors and courts | Whether environmental offences are pursued and how penalties are set | Enforcement records and legal context; the page serves context only |
| Parties to the Convention on Biological Diversity | How progress is reviewed and targets updated | National reports and assessments, labelled by source |
Outputs this topic produces
- Comparative notes on how countries translate global biodiversity targets into law
- Dialogue briefs on environmental assessment and cumulative effects
- Guide to protected-area coverage measures and their limits
- Questions for legislatures on enforcement capacity
لە ڕاسپاردەوە تا هەڵسەنگاندن، بە پێی کۆڵەکە.
ئەو هەنگاوانەی ئامرازێک لە ڕاسپاردەوە تا هەڵسەنگاندن دەیگرێتەبەر، هەریەکەیان لەگەڵ ئەو کۆڵەکەیەی بەڕێوەی دەبات، و ئەو بڕیارانەی لای دەسەڵات دەمێننەوە. مۆدێلێکی فێرکارییە بە بەهای نموونەیی دیاریکراو، نەک پێشبینی. نەخشەی ئەم لاپەڕەیە The Andes نیشان دەدات؛ مۆدێلەکە خۆی بە شوێنێکەوە نەبەستراوە.
- ڕاسپاردە و داڕشتنی کێشە دەسەڵاتی تایبەتمەند (دەرەوەی پڕۆگرام)
دەسەڵاتێکی بەرپرس کێشەکە و ڕاسپاردەکە بە یاساکانی خۆی دادەڕێژێت. Howlett, Ramesh and Perl (2009) - بەڵگە و مۆدێلی سیستەم Foundry
سیستەمەکە لەگەڵ فیدباک، داتا و سنوورە ناوبراوەکانی مۆدێل دەکرێت. OECD (2014), principle 2 - هەڵبژاردەکان بە سیناریۆ هەڵدەسەنگێنرێن Foundry
ئامرازەکان لەژێر سیناریۆکاندا بەراورد دەکرێن، نادڵنیایی نیشان دەدرێت. Hood (1983) - ڕاهێنان لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان Universe
هەڵبژاردەکان لە ڕاهێنانێکدا تاقی دەکرێنەوە لەگەڵ ئەوانەی جێبەجێیان دەکەن و بارگرانییان دەگرنە ئەستۆ. OECD (2014), principle 3 - ستاندارد یان ڕێنمایی داڕێژراوە Nexus Standards
ئەوەی کار دەکات وەک ستاندارد یان ڕێنمایی کۆد دەکرێت، کراوە بۆ سەرنج. Nexus Standards process - بڕیاری دەسەڵات دەسەڵاتی تایبەتمەند (دەرەوەی پڕۆگرام)
دەسەڵات لە دەرەوەی پڕۆگرام بڕیار دەدات، بە بەڵگەی لەسەر تۆمار. Howlett, Ramesh and Perl (2009) - توانا و ڕاهێنان Risk Academy
ئەوانەی جێبەجێی دەکەن لەسەر ئامرازە بڕیاردراوەکە و داتاکەی ڕادەهێنرێن. Sendai Framework (2015), priority 2 - چاودێری و ڕاپۆرتی گشتی Reports
نیشاندەرەکان لەگەڵ سەرچاوە، سنوور و ڕاستکردنەوەکان بڵاو دەکرێنەوە. OECD (2014), principle 5 - هەڵسەنگاندن و پێداچوونەوە Nexus Standards
ئەنجامەکان دەگەڕێنەوە بۆ ستانداردەکە و مۆدێلەکە: خولەکە دادەخرێت. Howlett, Ramesh and Perl (2009)
ڕێگاکان
- خولی سیاسەت Howlett, Ramesh and Perl (2009), Studying Public Policy, Oxford University Press
- حوکمڕانیی مەترسییە هەستیارەکان OECD (2014), Recommendation of the Council on the Governance of Critical Risks
- Layered drawing of directed graphs Sugiyama, Tagawa and Toda (1981), IEEE SMC 11
لە ناو شەش کۆڵەکەکەدا، بە سەرپەرشتیی Nexus Consortium
- تاقیکردنەوەکان Labs
- تێدا دروستکراوە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Foundry
- تاقیکراوەتەوە لە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Universe
- کۆدکراوە لە کەشوهەوا و سیستەمەکانی زەوی لە Standards
- بڵاوکراوەتەوە لە حوکمڕانیی کەشوهەوا و سروشت لە Reports
- فێرکراو لە کۆلێژی زانستی زەوی و ژینگە لە Academy
What legal scholars and practitioners ask.
- Which laws protect ecosystems and species, and are they enforced?
- How do national laws implement international biodiversity commitments?
- How are the rights of Indigenous peoples and local communities recognised in conservation?
- How do environmental assessment and permitting weigh nature against development?
Exercise a cascade in nature and biodiversity law with the people who decide.
Assembled from the Nexus Standards area profile ستانداردەکانی مەترسیی فرەجۆریی زیندەوەری و سروشت: the hazards it names, the سیستەمە and communities that carry the loss, the controls and institutions that dampen it and the data that observe it. Pick an initiating event and step through the cascade to see where mandates meet and which decisions fall to whom. The Map view places the run on an example geography with open data. Every weight is a stated assumption. An exercise for dialogue, not a forecast, an assessment or a position. To model a place of your own choosing, open the full System Builder.
مەترسیدەرەکان
- Deforestation
- Biodiversity loss (لە خوارەوە دەستپێدەکات)
- Soil erosion (لە خوارەوە دەستپێدەکات)
- Land-system change boundary transgression (set off downstream)
- Amazon rainforest dieback (set off downstream)
- Slope slide (set off downstream)
- Flash flood (set off downstream)
- Zoonotic spillover event (set off downstream)
- ئاگری دارستان (لە خوارەوە دەستپێدەکات)
- Emerging arbovirus outbreak (set off downstream)
- Malaria resurgence (set off downstream)
سیستەم و بەستنەوەکان
- ستانداردەکانی مەترسیی فرەجۆریی زیندەوەری و سروشت
- ستانداردەکانی مەترسی کەشوهەوا فیدباک
- ستانداردەکانی مەترسیی تەندروستی زنجیرەیی
- Food and agriculture risk standards Dependency
- ستانداردەکانی مەترسیدەری داتەپینی ژینگە Shared hazard records
کۆنترۆڵەکان
NS-0دەستوور و بنەماکانNS-1ئەو UNI and the artefact catalogue (grammar v0.2: domain, sector, region and environment segments)NS-3UNIەکانی تۆماری مەترسی (ڕێزمان، خشتەی گواستنەوەی کۆن، دەسەڵاتی تەرخانکردن)NS-3bپرۆفایلی میتاداتای کۆمەڵە داتا و بەرهەم (STAC, DCAT, PROV-O)NS-5Figure, map and visualisation standard (with the UI/UX kit)NS-9UNIی ناوەڕۆکی (دامەزراندنەکان، نموونەکان، نموونەکانی پڕۆگرام)NS-11سەلماندن و چاودێری (بەڵگە، گواهییەکان، چاودێریی گونجان لەگەڵ zero-trust)NRS-N5مەترسی و خۆڕاگریی فرەجۆریی زیندەوەری و سروشتNRS-H65خێزانی مەترسیدەر: پێشێلکردنی سنوورەکانی گۆی زەوی (NHS-1 planet.boundary)NRS-H27خێزانی مەترسیدەر: فشار لەسەر فرەجۆریی زیندەوەری و جۆرەکان (NHS-1 eco.species)NRS-H26خێزانی مەترسیدەر: داڕمانی زەوی و زەلکاو (NHS-1 eco.land)NRS-H28خێزانی مەترسیدەر: گۆڕانی باری کەشوهەوا (NHS-1 eco.climate-state)NRS-H64خێزانی مەترسیدەر: گۆڕانی ڕژێمی ئیکۆسیستەم (NHS-1 eco.regime-shift)
چاودێری
- GBIF occurrence API and downloads (listed for reference)
- World Database on Protected and Conserved Areas (listed for reference)
- Global Forest Watch tree cover loss (Hansen/UMD) and alerts (listed for reference)
- ESA WorldCover 10 m land cover (listed for reference)
- Copernicus Land Monitoring Service products (listed for reference)
- Red List Index
- Forest area as a proportion of total land area
- Proportion of important sites for terrestrial and freshwater biodiversity covered by protected areas
جوگرافیای نموونە
- Pacific Island states: 150 hexagonal cells
- Vegetation disturbance alerts, 30 m (OPERA DIST-ALERT), NASA GIBS
- Surface soil moisture (SMAP), NASA GIBS
- ڕووناکییەکانی شەو ئەمشەو، پچڕانی کارەبا (VIIRS Day/Night Band)، NASA GIBS
- ڕێژەی بارین، نیو کاتژمێری ڕابردوو (IMERG)، NASA GIBS
Authority, enforcement and rights.
Biodiversity loss is driven by land and sea use change, overexploitation, climate change, pollution and invasive species. Law addresses these drivers through protected areas, restrictions on harvesting and trade, environmental impact assessment, pollution control and spatial planning. Enforcement is often the weak point: agencies may lack staff, funding or political backing.
Conservation that excludes local and Indigenous communities can provoke conflict and fail, while evidence from many regions shows that lands managed by Indigenous peoples often retain high biodiversity. Recognising tenure and participation rights is therefore both a matter of justice and of effectiveness. International frameworks, such as the Convention on Biological Diversity and its global biodiversity framework, set goals that depend on national implementation.
Why now: countries are turning the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (2022) into national strategies and laws, and the agreement on marine biodiversity beyond national jurisdiction entered into force in January 2026. The platform is designed to compare how nature duties reach the agencies and land managers who must act, and to record the gaps.
Who a decision on nature and biodiversity law reaches.
The sectors a policy on nature and biodiversity law has to coordinate: a choice in one ministry lands in the others.
واژۆ
فرەجۆریی زیندەوەری و هاوبەشەکانی
فرەجۆریی زیندەوەری گواستنەوەی تۆزی گوڵ و خاک دەداتە خۆراک (0.6)، ڕێکخستنی حەوزی ئاو دەداتە ئاو (0.5) و بڵاوبوونەوەی زوونۆتیک و دەرمان دەداتە تەندروستی (0.4).
W · E · I · F · H · B
- کەرتەکان
- 4 لە 6
- پەیوەندییەکان
- 6 لە 15
- هاوبەستی
- 0.46 بەشی کۆی گشتی
بەهێزترین پەیوەندییەکانی لە کاردا
- خۆراک → فرەجۆریی زیندەوەری · گۆڕینی زەوی0.6
- ئاو → خۆراک · ئاودێری0.8
- ئاو → فرەجۆریی زیندەوەری · ڕەوتی ژینگەیی0.6
- خۆراک → تەندروستی · خۆراکپێدان0.7
How legal frameworks are compared.
- 01
Comparative legal analysis
Comparing statutes, institutions and case law, using policy, institutional and decision science. Law on paper may differ from practice.
- 02
Enforcement studies
Examining inspection, prosecution and compliance. Data on enforcement are often incomplete.
- 03
Effectiveness evaluation
Linking legal measures to ecological outcomes, informed by ecology and biodiversity science. Attribution is difficult.
- 04
Rights mapping
Documenting tenure and participation rights. Customary rights may be unrecorded.
How nature and biodiversity law is governed: instruments, mandates and commitments.
ئامراز، ڕاسپاردە، لایەنە کارا و ڕێکخستنەکانی بەرپرسیارێتی کە سیاسەتمەدارێک، دیپلوماتێک یان دامەزراوەیەکی گەشەپێدان لەگەڵیان کار دەکات، بە ناوهێنانی ئەو ڕێکەوتنانەی دایاندەنێن. پێکهاتەکان چوارچێوە ناوبراوەکان دەگرنەبەر. هەر دۆخ یان پێشکەوتنێک کێشراوە نموونەییە، نەک تۆمار.
ماتریکسی ئامرازە سیاسییەکان
The kinds of instrument available on nature and biodiversity law, by level of government and cooperation.
| جۆری ئامراز | خۆجێیی | نیشتمانی | هەرێمی | جیهانی |
|---|---|---|---|---|
| ڕێکخستنی | دابەشکردنی ناوچەکان، یاساکانی بیناسازی | یاسا، ستاندارد، مۆڵەتپێدان | یاسا هاوتاکراوەکان | ڕێکەوتننامە و پەیماننامەکان |
| ئابووری | سەرانەی خۆجێیی، پشکی یارمەتی | هێڵی بودجە، باج، پلانی بیمە | کۆگای مەترسی، سندوقە هەرێمییەکان | میکانیزمەکانی دابینکردنی دارایی |
| زانیاری | ئاگادارکردنەوە خۆجێییەکان | ئاشکراکردن، ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت، ئامار | ڕێکخستنەکانی هاوبەشکردنی داتا | چاودێری و ڕاپۆرتکردنی جیهانی |
| دامەزراوەیی | لیژنە ناوخۆییەکان | دامەزراوە سەرکردەکان، ئەنجومەنەکانی هەماهەنگی | لەشە هەرێمییەکان و سکرتاریەتەکان | ڕاسپاردە فرەلایەنەکان |
| هاوکاری | ڕێککەوتنە کۆمەڵگەییەکان | پەیماننامەکانی هاوبەشی | یادداشت و پڕۆگرامی هاوبەش | ڕێکەوتن و پابەندبوونی هاوبەش |
How it is studied, and what the methods cannot say.
- 01زانستی ئیکۆلۆژی و فرەجۆریی زیندەوەریCumulative effects in assessment · Protected-area representativeness · Restoration monitoringApplied here
- 02زانستی سیاسەت، دامەزراوە و بڕیارMandate and decision-rights mapping · Process tracing of commitmentsApplied here
- 03هایدرۆلۆژی و زانستی ئاوAllocation under variable flow · Upstream project effects · Shared monitoring designApplied here
پرسیار و وەڵام.
What is the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework?
What is a paper park?
Is a biodiversity offset the same as protection?
Do protected areas work?
What is free, prior and informed consent?
Does the platform give legal advice?
Are rights of nature recognised in law?
لەم لاپەڕەیەوە بەڵگە پێشکەش بکە.
Reports is the Consortium’s quarterly publication. What you know about this subject can become evidence, a case or a correction in the next edition, credited to you and published under CC BY 4.0 where it is your own work.
- ئیمەیڵدەروازەی GW-GRFلەم لاپەڕەیەوە بینێرەبەڵگە، ڕاستکردنەوە، بابەت، ڕێگا، پێداچوونەوە، وەرگێڕان یان تێکردنی پڕۆفایل. بە نیشانەی ئەم لاپەڕەیە دەگات، بۆ ئەوەی دەستکاریکەری خاوەنەکەی وەریبگرێت.
- Zenodoتەکیەی کراوەدایبنێ و بیدە بە کۆمەڵگاتۆماری خۆت لە Zenodo بە ORCID iD ی خۆت بڵاو بکەرەوە، پاشان لەوێ بیدە بە کۆمەڵگای Reports. سەرپەرشتیارەکان پێداچوونەوەی بۆ دەکەن؛ DOI هەر هی تۆیە.
- ReportsGlobal Risks Forumهەموو ڕێگاکانی بەشداری ببینەجۆرەکانی بەشداری، هەریەکە چۆن پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت، چ ناوبردنێک وەردەگریت، مۆڵەتەکە و ئەوەی هەرگیز وەرناگیرێت.
هەرگیز داتای کەسی، وردەکاریی هەستیاری ژێرخان یان هیچ شتێک مەنێرە کە مافی بڵاوکردنەوەت نییە. بەشدارییەک پێش بەکارهێنان پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت؛ ناردنی ماف نابەخشێت بە نووسەرایەتی یان بەڕێوەبردنی ڕاگەیاندن، و پاڵپشتی دارایی هەرگیز دۆزینەوەیەک ناکڕێت.
پرسیارێکی حوکمڕانی بهێنە بۆ فۆرومەکە.
زانیاری و پرسیار ئەمڕۆ کراوەن. پرسیارێک ژمارەی ئاماژەی پێدەدرێت و هەنگاوی دواتر دیاری دەکات؛ داواکاری، پارەدان، تەرخانکردنی کۆمپیوتەر و تۆمارکردن تەنیا کاتێک دەکرێنەوە کە تیم، مەرج و توانای پێداچوونەوەیان هەبێت.
بەڵگەنامە یاساییەکان.
پیشاندانی هەموو 18 بەڵگەنامە یاساییەکە
نەخشە، داتا و وێنەکانی ئەم ماڵپەڕە بۆ ناوەڕۆک و زانیاریی گشتی پیشان دراون. ئامۆژگاری، پێشبینی یان ئاگادارکردنەوە نین؛ سنوورەکانی زانیارییەکە لە ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی و ئاگاداریی داتادا دەستنیشان کراون.